Menntaskólinn í Kópavogi

Hér fyrir neðan birtast bókadómar - hvort sem um er að ræða "víðfræga gagnrýnendur" eður ei. Hinir nýjustu verða fyrstir: (eins og sjá má eru hefur ritstjóri, að höfðu samráði við ritstjórn, ákveðið að leyfa dulnefni)

Herra Pip
Lloyd Jones

Sumar bækur eru þannig að þær grípa mann í þrem línum. Herra Pip tekur, grípur, hrifsar, heldur heljartaki. Hugljúf og hrygg; göfug og grimm; indæl og ógnarleg.
Eyja í Suður-Kyrrahafi, ung telpa segir frá, líklega 14 ára, og við upplifum heiminn hennar, samskipti og hugsanir. Íbúar eru svartir - kolsvartir - en þarna er einn hvítur maður sem hefur orðið eftir, tekur að sér að kenna þegar ófriður brestur á og karlmenn annaðhvort flýja (hvítir) eða ganga til baráttu (svartir). Þorpið er byggt konum, börnum og gamlingjum og er ofurselt þeim herhópum sem láta sjá sig. Lesandinn upplifir ótrúlegt jafnaðargeð gagnvart stríðinu og því að hópur ofbeldisfullra hópa geta birst hvenær sem er - skeytingarleysi barnsins á ytra borði. Charles Dickens er i hávegum hafður, sérstaklega sagan Glæstar vonir, og ein persóna þeirrar sögu lifir - og deyr - á eyjunni og hefur ótrúlega mikil áhrif á gang mála. Það væri fyndið ef það væri ekki meira en fyndið...
Mögnuð saga.

Bókaþjófurinn
Markus Zusak, þýðing Ísak Harðarson

„Þú munt deyja. Veldur það þér áhyggjum? Ég hvet þig til að vera ekki hræddur. Framar öllu er ég sanngjarn.“ Með þessum orðum heilsar sögumaður Bókaþjófsins lesendum sínum. Sögumaðurinn er Dauðinn. Hann gegnir veigamiklu hlutverki í frásögninni, er stöðugt nálægur og tengir þræði sögunnar á meistaralegan hátt. Höfundurinn Bókaþjófsins er Markus Zusak, þýðandi Ísak Harðarson, en bókin kom út í íslenskri þýðingu 2008.
Sagan gerist í Þýskalandi nasismans í lok fjórða áratugar síðustu aldar og í upphafi þess fimmta. Sögusviðið er bærinn Molching sem var miðja vegu milli München og Dachau fangabúðanna. Við fylgjumst með afleiðingum heimsstyrjaldarinnar síðari og gyðingaofsóknum nasista í gegnum augu þýsks stúlkubarns, Lísellu Meminger. Bróðir Lísellu deyr ungur, móðir hennar missir lífsþróttinn og kemur dóttur sinni í fóstur. Sú er forsaga þess að Lísella kemur til fósturforeldra sinna, Rósu sem er æði ruddaleg á yfirborðinu og hins blíða og hægláta Hans Hubermann. Þau elska hana eins og eigið barn og hún elskar þau. Þau búa við Himmelstræti 33.
Lísella litla er bókaþjófurinn í sögunni. Við kynnumst besta vini hennar og nágranna, stráknum Rudy, bæjarstjórafrúnni, ennfremur kennara sem skilur ekki Lísellu. Við kynnumst einnig þjófagengi en matur er mikil munaðarvara; hópi ungliða í nasistahreyfingunni; Hitler kemur við sögu, einnig gyðingahópar ‚Die Juden‘ sem þramma í gegnum bæinn á leið sinni til dauðabúðanna í Dachau. Ekki má ég gleyma gyðingnum Max sem Hubermannfjölskyldan felur í kjallaranum hjá sér vegna þess að faðir Max var vinur Hans. Lísella stelur bókum en Max stelur himninum.
Persónurnar í sögunni eru trúverðugar og vekja lesandann til umhugsunar um það hvernig hörmungar stríðs hafa áhrif á fólk, bæði til góðs og ills. Tilfinningaskalinn allt frá hatri til ástar er nær áþreifanlegur við lestur Bókarþjófsins en bókiner einstaklega vel skrifuð og þýðing Ísaks frábær. Mér finnst sérstaklega vel til fundir að láta þýsk orð standa á stangli í textanum, oftast í áherslusetningnum þannig að þau ‚gusast‘ framan í lesanda þegar það á við. Þýsku orðin Arschloch, Saumensch og Saukerl úr munni Rósu Hubermann undirstrika tíðarandann og sögusviðið.
Í sögumannsinngangi Dauðans segir m.a. að Bókaþjófurinn fjalli um orð í ýmsum myndum. Gyðingurinn í kjallaranum skrifar sögu, sögu um vopnið orð, vopnið sem kom Hitler til valda. „Orðin tóku að hlaðast upp í kringum hann (bls. 310).“ Samheitaorðabók Dudens sem Lísella eignast gerir þannig grein fyrir orðinu orð: „Wort – Orð: merkingareind tungumálsins / loforð /stutt athugasemd, staðhæfing eða samtal. Skyld orð: hugtak, heiti, nafn (426).“ Og texti Bókaþjófsins leikur sér að orðum eða orðin að textanum, hvernig sem við kjósum að líta á það: „Hún sagði það upphátt, orðin flögruðu inn í herbergi sem var fullt af köldu lofti og bókum (153).“ Við kynnumst orðum sem „standa alein á auðu timburgólfi“ (154) og á öðrum stað: „Bókaþjófurinn sá einungis lífið í orðunum þar sem þau stóðu á pappírnum og hnipruðu sig saman svo að hún gat gengið yfir þau. Sums staðar, í bilinu milli punkts og næsta upphafsstafs, sá hún líka Max bregða fyrir (424).“
Bókaþjófurinn er 596 blaðsíður og virðist bókin því við fyrstu sýn löng og tímafrek lesning. Svo er þó alls ekki því letur er stórt og vel loftað um orðin. Efnistök eru þannig að erfitt er að leggja Bókaþjófinn frá sér fyrr en bókin er öll. Látið ekki Bókaþjófinn fram hjá ykkur fara.
Fríða Proppé

Ofsi
Einar Kárason

Óvinafagnaður kom eins og ferskur andvari inn í mollu sakamálaaldar. Í Ofsa mundar Einar Kárason aftur stílvopnið og nú sakna ég Sturlungu. Við erum komin inn á ritunartíma Sturlu Þórðarsonar og Flugumýrarbrennu. Sturla hefur dregið upp magnaða aldrarlýsingu í Íslendinga sögu sinni og Einar hefur í raun litlu við að bæta.
Einar nær oft góðu flugi í textanum eins og í Flugumýrarbrennu:
Og bálið hvert sem var litið; skært ljós þess braut sér leið gegnum svarta reykjarbólstrana þar sem það læsti sig í þil og veggi og neistar flögruðu allt í kring og eldsglæður hrutu úr veggjunum og það var svo heitt að mann langaði ekki til að hreyfast og ópin í mönnum sem brenndust eða voru lagðir vopnum og skelfing kvennanna og barnsgráturinn og svo hætti maður að sjá því það sveið svo í augun og einhver kippti mér til og keyrði mig niður og ég æpti af skelfingu en þar var þá bara Gissur og hann sagði mér að leggjast og fara með nefið alveg að gólfinu því að þar væri helst hægt að anda og svo fann ég að Gróa kona hans var þarna líka og þau voru að tala saman; sögðu bara fá orð og eins og andvarpandi eða stynjandi, það voru heit orð eins og þau væru að kveðjast og ég skildi ekki hvað var að gerast en Gissur hrópaði að við ættum að fara fram í dyr því að konur og börn ættu útgöngu vísa og Gróa sagði mér að fylgja sér og við skriðum frameftir gólfinu,...
Hér svífur Ódysseifur, James Joyce yfir vötnunum og maður á í vandræðum með að ná andanum sem á vel við í reykjarkófinu á Flugumýri.

Í texta Sturlu af sama atburði fáum við innsýn í trúarhita Sturlungaaldar sem nær hvað hæstum hæðum í ljóði Kolbeins Tumasonar, Heyr, himnasmiður. Og Gróa er ekki skríðandi, hún rís upp í eldhafinu og heldur á Gissuri Þorvaldssyni.

"Gissur lagðist niður í skálanum með setstokkinum öðrum megin og lagði nasirnar og höfuðið við gólfið og þar Gróa kona hans hjá honum. Þorbjörn nef lá þar hjá þeim, og horfðust þeir Gissur að höfðunum. Þorbjörn heyrði að Gissur bað fyrir sér á marga vega háleitlega til Guðs, svo að eigi kvaðst hann slíkan formála heyrt hafa, en hann þóttist eigi sinn munn mega í sundur hefja fyrir reyk. Og eftir það stóð Gissur upp og hélt Gróa á honum." Sturla Þórðarson: Íslendinga saga

Helsti galli á bók Einars er hve persónusköpun sögupersóna er lík. Sálartetur héraðshöfðingja eru það lík að maður þarf að líta á kaflaheiti til þess að sjá hver þeir er á leið í depurð og óöryggi um stöðu sína.
Fyrir þá sem ekki hafa lesið Sturlungu er þetta góð bók og þörf. Auðvitað er það hálf kauðslegt að mæta svörtum hundi Winstons Churchills í svörtum hundum Eyjólfs ofsa en líka póstmódernískt stílbragð.
Tími kominn til að gefa Sturlungu út fyrir kiljukynslóðina. Doðrantur Svart á hvítu uppseldur, auk þess sem hann er vonlaus á náttborðinu.

Helgi K.

Karlar sem hata konur
Stieg Larsson

Blaðamaðurinn Mikael Blomkvist er dæmdur í þriggja mánaða fangelsi fyrir meiðyrði í garð viðskiptajöfursins Hans-Eriks Wennerström og ákveður í framhaldi af því að taka sér hlé frá störfum sínum á tímaritinu Millennium. Um sama leyti fær hann einkennilega upphringingu. Henrik Vanger, fyrrum forstjóri hinnar voldugu Vangersamsteypu, vill ráða Mikael til þess að skrifa sögu fjölskyldunnar. Fljótlega kemur í ljós að fjölskyldusagan er yfirskin: hið raunverulega verkefni er að komast að því hvað varð um unga frænku forstjórans, sem hvarf sporlaust fjörutíu árum fyrr. Mikael er tregur til, en tekur að sér verkefnið eftir að Vanger forstjóri hefur lofað honum upplýsingum sem leitt gætu til falls Wennerströms. Málin taka nýja stefnu þegar Mikael kynnist ungri konu, Lisbeth Salander, sem er mjóslegin, náföl og tattúveruð en jafnframt tölvuséní og frábær rannsakandi. (Uppl. af bókarkápu)

Þetta er hin ágætasta afþreying – svolítið sein í gang en verður bara þó nokkuð spennandi þegar Lisbeth hin unga er komin til skjalanna. Wennerström málið er nokkurs konar rammi utan um frásögnina af fjölskyldudramanu en bæði málin vekja áleitnar spurningar um siðferði þeirra sem vinna með upplýsingar, svo sem um upplýsingaskyldu og upplýsingaleynd, persónunjósnir og hversu langt megi ganga til að afla upplýsinga í nútímasamfélagi. Helgar tilgangurinn alltaf meðalið? Eru allar upplýsingar þess virði að þær séu birtar? Er leyfilegt að eyða gögnum í eigu annarra? Getur blaðamaður lent í þeirri stöðu að þurfa að leyna upplýsingum sem almenningur hefur rétt á að fá vegna persónulegra aðstæðna? Það sem er einna athyglisverðast við bókina er lifandi persónusköpun sem lofar góðu fyrir framhaldið, en þetta mun vera fyrsta bókin af þremur um Mikael Blomkvist og Lisbeth Salander. Mikael er borgaralegur rannsóknarblaðamaður sem á sér ágætt líf meðal fjölskyldu og vina. Lisbeth lifir aftur á móti á útjaðri samfélagsins og á mjög erfitt með öll mannleg samskipti, er vinafá og einangruð og hefur átt erfitt uppdráttar. Mikael og Lisbeth ná hins vegar vel saman en ferlið er alls ekki þrautalaust og verður spennandi að sjá hvernig samstarf þeirra þróast í næstu bókum. Þýðingin er þokkaleg en slakur prófarkalestur dálítið pirrandi á köflum.

Ásdís

Auðnin
Yrsa Sigurðardóttir

Reifari. Ekkert annað. Hélt mér alveg. Ég er svo sem ekkert dolfallinn. Gerist á Grænlandi - farið aðeins inn í grænlenska menningu - alveg trúverðugt. Gefur aðeins innlit í vinnubúðalíf og þó ekki. Er nefnilega ekki trúverðugt. Höfundur átar sig ekki á stéttaskiptingu vinnubúðanna. En það skiptir reyndar ekki máli fyrir þá sem ekki þekkja. Höfundi tekst reyndar að koma á óvart í lokin sem hlýtur að vera góð umsögn. Prófarkarlestur er nú frekar slappur...

Sólon Seltjarnar

Segðu mömmu að mér líði vel
Guðmundur Andri Thorsson

Hún var fljótlesin þessi bók hans Guðmundar Andra og markar ekki vatnaskil í íslenskri bókmenntasögu. Undirtitill hennar er „saga um ástir“ og sá titill á vel við þar sem ástin er eiginlega rauði þráðurinn í þessari bók þar sem GA segir okkur tvær ástarsögur. Sögu Einars sögumanns og Kötu sem eru í sambandi þrátt fyrir að búa ekki saman og sögu foreldra Einars sem Einar rifjar upp í gegnum sendibréf föður hans en faðir hans býr hjá honum en móðir hans er látin fyrir margt löngu. Ég átti alltaf von á því að þessar sögur fléttuðust meira saman en þær gerðu, kölluðust á eða vörpuðu ljósi hvor á aðra. En það varð ekki. Þetta eru bara þessar tvær sögur af tveimur samböndum.
Í þessari bók gerist ekki mikið, hún fer ágætlega af stað en um miðja sögu verður eiginlega „sögufall“ og má lesandinn hafa sig allan við að halda sig við efnið. Sögupersónan Einar er að bíða eftir því alla söguna að eitthvað gerist og það sama má segja um lesandann. Alltof mikið teygt á efninu, sem er í raun alltof rýrt og endirinn eiginlega hálfsnautlegur. En þetta er samt á einhvern hátt þægileg saga með nosturslegum lýsingum á hversdagslegum athöfnum. Þetta er hversdagsleg og lágstemmd saga um venjulegt fólk og ætti að hitta í mark hjá kreppustressuðum lesendum en fyrir mér er hún er eiginlega bara of hversdagsleg – ég gæti alveg eins rifjað upp nokkra síðustu daga í mínu eigin lífi og það er nú kannski ekki það sem ég leita að þegar mig langar að hverfa inn í heim skáldsögunnar.
Soffía

KONUR
Steinar Bragi

“… Hún át töflurnar kvöldið áður, sólarhring áður en komið var að henni. Og það hefur gerst að konum tekst að drepa sig, sjáðu til. En þetta er auðvitað rétt hjá þér, okkur er yfirleitt ekki treyst til að drepa okkur almennilega, ekki einu sinni það.” Hún brosti. “Við étum töflurnar, hringjum grenjandi í kærasta sem hringir í lækni til að pumpa upp úr okkur. Við erum kynið sem vill björgun, ekki dauða. Grenjum svo á geðdeild í nokkra mánuði, tökum okkur saman í andlitinu, látum barna okkur og höldum að allt verði betra, en deyjum í staðinn hægt og bítandi í Smáralindinni með feitu, freku krökkunum okkar og nöldrandi karlinum, sem er eins og stórt barn eða þá nægilega sjálfstæður til að yfirgefa okkur fyrir yngri konu. Ég segi svona…” (83-84)
Flott bók hjá Steinari Braga. Dularfull og miskunnarlaus hryllingssaga. Hér er konan bókstaflega lokuð inni, býr við allsnægtir en er misþyrmt andlega og líkamlega. Tímabært að staða kvenna sé krufin svona hressilega. Spurningar vakna um mörk og eðli lista, þjáningar og firringar. Í bókinni segir furðufuglinn og listamaðurinn Novak eitthvað á þá leið að fyrir hverja konu sem kemst til valda eða áhrifa í samfélaginu séu gerðar þúsund klámmyndir þar sem konan er sett aftur á sinn stað: valdalaus, undirgefin og niðurlægð. Alveg magnað!

Steinunn